شکست مالیات بر خانه‌های خالی: تحقق فقط 0.5% از هدف | تحلیل

سیاست مالیات بر خانه‌های خالی که با هدف مهار سوداگری و آزادسازی واحدهای مسکونی در بودجه سنواتی گنجانده شده بود، در عمل با شکستی سنگین مواجه شده است. بر اساس گزارش‌های رسمی و داده‌های منتشر شده، از سال 1401 تا کنون، دولت سالانه هزار میلیارد تومان از این محل در بودجه پیش‌بینی کرده، اما در نهایت تنها نیم درصد (0.5%) از این هدف محقق شده است. این به معنای وصولی معادل تنها حدود 5 میلیارد تومان در سال به جای رقم پیش‌بینیشده است. این شکاف عظیم بین برنامه و اجرا، پرسش‌های جدی را درباره اثربخشی سیاست‌های کنترل بازار مسکن و کارایی نظام مالیاتی کشور مطرح می‌کند.

📉 علل اصلی شکست وصول مالیات بر خانه‌های خالی

دلایل متعددی را می‌توان برای این ناکامی برشمرد:

• نقص در شناسایی و پایگاه داده: فقدان یک پایگاه داده یکپارچه، به‌روز و دقیق از تمامی واحدهای مسکونی کشور و وضعیت سکونت آنها، بزرگترین مانع اجرایی است.

• فرار و اجتناب مالیاتی: مالکان با تغییر کاربری صوری، انتقال ملک و یا سایر روش‌ها، سعی در فرار از این مالیات داشته‌اند.

• ضعف در ضمانت‌های اجرایی: قوانین و مکانیزم‌های قوی برای شناسایی، جریمه و وصول مالیات از متخلفین به اندازه کافی وجود ندارد یا اجرا نمی‌شود.

• چالش‌های حقوقی و دعاوی: اجرای این قانون با پیچیدگی‌های حقوقی و امکان اقامه دعوی از سوی مالکان مواجه است که روند وصول را کند و پرهزینه می‌کند.

🔍 پیامدهای این ناکامی برای بازار مسکن و اقتصاد

این شکست تنها یک عدم موفقیت آماری نیست، بلکه پیامدهای ملموسی دارد:

• تداوم حباب قیمت: یکی از اهداف اصلی این مالیات، کاهش انگیزه نگهداری واحدهای خالی به امور افزایش قیمت بود. شکست آن، این انگیزه را تقویت می‌کند.

• کاهش عرضه مؤثر در بازار اجاره: هزاران واحد مسکونی که می‌توانستند به بازار اجاره وارد شوند، کماکان بلاتکلیف و خالی باقی می‌مانند.

• کمبود درآمد پیش‌بینیشده دولت: دولت سالانه از محل درآمدی که بر آن حساب باز کرده، محروم می‌شود که بر اجرای برنامه‌هایش تأثیر می‌گذارد.

• خدشهدار شدن اعتبار سیاستگذاری: تکرار چنین ناکامی‌هایی، اعتماد عمومی به کارایی سیاست‌های کلان اقتصادی را کاهش می‌دهد.

💡 راهکارهای پیشنهادی برای بهبود اجرا

برای خروج از این بن‌بست، راهکارهای زیر می‌توانند مؤثر باشند:

1. ایجاد سامانه ملی یکپارچه املاک: اتصال سامانه‌های مختلف مانند ثبت اسناد، آب، برق، گاز و شناسایی ملک برای تشخیص دقیق واحدهای خالی.

2. تقویت بازدارندگی و جریمه: افزایش نرخ مالیات برای خانه‌های خالی پس از مدت معین و وضع جرایم سنگین برای ارائه اطلاعات خلاف واقع.

3. شفاف‌سازی و گزارش عمومی: انتشار دوره‌ای لیست واحدهای مشمول و میزان وصولی به منظور ایجاد شفافیت و پاسخگویی.

4. ساده‌سازی فرآیند: کاهش بروکراسی اداری برای اعتراض و تسهیل فرآیند پرداخت برای مالکان