مرخصی و دورکاری مادران شاغل دولت | بخشنامه جدید معاونت زنان

دولت در اقدامی حمایتی، دستورالعمل جدیدی را برای تسهیل شرایط مادران شاغل در دستگاه‌های اجرایی کشور صادر کرده است. این بخشنامه که از سوی معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری منتشر شده، بر اساس استعلام از سازمان اداری و استخدامی کشور، بر امکان استفاده از مرخصی و دورکاری برای کارکنان زن به‌ویژه در ایام تعطیلی مدارس و مهدکودک‌ها تأکید می‌کند. این اقدام در پاسخ به دغدغه‌های مادران شاغل درباره نگهداری از فرزندان در شرایط اضطراری مانند آلودگی هوا، تعطیلی مدارس یا غیرحضوری شدن آموزش انجام شده است. در این مطلب، به بررسی مفاد این بخشنامه، زمینه قانونی آن و تأثیرش بر بهبود تعادل کار و زندگی مادران شاغل در بخش دولتی می‌پردازیم.

📜 مرجع قانونی: چه مقرراتی پشتوانه این بخشنامه است؟

این بخشنامه به چند سند بالادستی مهم استناد کرده است:

1. تصویب‌نامه هیئت وزیران (شماره ۶۱۰۱ت/۲۸ هـ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۲۸): بر اساس این تصویب‌نامه، دستگاه‌های اجرایی که هر دو والد در آنها شاغل هستند و دارای فرزند در مقاطع پیش‌دبستانی و دبستان می‌باشند، مکلفند با شناور شدن ساعت شروع به کار یکی از والدین موافقت نمایند. این حکم شامل کارکنان زن سرپرست خانوار دارای شرایط مشابه نیز می‌شود.

2. قانون مدیریت خدمات کشوری (ماده ۸۴): این ماده به کارمندان دستگاه‌های اجرایی حق استفاده از مرخصی استحقاقی به میزان سی روز در سال را می‌دهد که می‌توان از این ظرفیت برای موارد فوق استفاده کرد.

3. آیین‌نامه دورکاری (مصوب ۱۳۸۹): این آیین‌نامه برای مشاغلی که قابلیت دورکاری دارند، به قوت خود باقی است و می‌تواند به عنوان مکانیزمی برای حمایت از مادران شاغل مورد استفاده قرار گیرد.

🔍 چه تسهیلاتی برای مادران شاغل در نظر گرفته شده است؟

بر اساس این بخشنامه، مادران شاغل در دستگاه‌های دولتی در شرایط زیر می‌توانند از حمایت‌های زیر بهره‌مند شوند:

• درخواست مرخصی: در ایام تعطیلی غیرمترقبه مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی (به دلیل آلودگی هوا، شرایط نامساعد جوی و …) یا در دوره‌های غیرحضوری شدن آموزش.

• درخواست دورکاری: برای مشاغلی که طبق آیین‌نامه، قابلیت انجام به صورت دورکاری را دارند.

• درخواست ساعت کاری شناور: برای والدینی که هر دو در دستگاه‌های اجرایی شاغل هستند، امکان درخواست تغییر ساعت شروع به کار یکی از آن‌ها (به احتمال زیاد مادر) برای هماهنگی با برنامه نگهداری از کودک فراهم است.

⚖️ تحلیل بخشنامه: گامی به جلو با چالش‌های اجرایی

این بخشنامه را می‌توان تکرار و تأکید بر مقررات موجود با رویکردی حمایتی و عملیاتی‌تر دانست.

• نقاط مثبت:

  • رسمی‌سازی و یادآوری: با صدور این بخشنامه، حقوق قانونی مادران شاغل به مدیران دستگاه‌ها یادآوری شده و پشتوانه اداری قوی‌تری یافته است.

  • پاسخ به یک دغدغه عینی: این بخشنامه مستقیماً به مشکلی می‌پردازد که سال‌ها گریبانگیر مادران شاغل بوده است.

  • انعطاف در مکانیزم: ارائه چند گزینه (مرخصی، دورکاری، ساعت شناور) امکان انتخاب متناسب با نوع شغل را فراهم می‌کند.

• چالش‌های پیش‌رو:

  • فرهنگ سازمانی: مقاومت برخی مدیران سنتی در برابر دورکاری یا اعطای مرخصی‌های مکرر.

  • ابهام در “قابلیت دورکاری”: تشخیص مشاغلی که قابلیت دورکاری دارند ممکن است مورد اختلاف قرار گیرد و به صلاحدید مدیران واگذار شود.

  • بار کاری همکاران: در صورت استفاده از مرخصی، ممکن است بار کاری بر دوش دیگر همکاران بیفتد که نیاز به مدیریت هوشمندانه دارد.

  • شمول محدود: این بخشنامه ظاهراً فقط کارکنان دولت را پوشش می‌دهد و بخش خصوصی و مشاغل غیردولتی را شامل نمی‌شود.

💡 جمع‌بندی و چشم‌انداز

صدور این بخشنامه نشان‌دهنده توجه نهادهای حکومتی به چالش توازن کار و زندگی به ویژه برای زنان شاغل است. موفقیت آن در گروی چند عامل است:

• آگاهی‌رسانی به مادران شاغل درباره حقوق قانونی خود.

• حساسیت‌زدایی و آموزش مدیران برای اجرای منعطف و حمایتی این دستورالعمل.

• پیگیری معاونت زنان و خانواده برای رصد اجرای آن در دستگاه‌ها.

• الگوسازی برای بخش خصوصی تا مشوق‌های مشابهی را در محیط‌های کاری خود ایجاد کنند.