فعالیت بنگاه‌های کوچک با کمتر از ۴۰٪ ظرفیت | هشدار ورشکستگی صنایع

گزارش جدید مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی ایران، تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت بنگاه‌های کوچک و متوسط (SMEs) در کشور ترسیم کرده است. بر اساس این گزارش، این بنگاه‌ها در تابستان امسال به‌طور میانگین با کمتر از ۴۰ درصد ظرفیت فعالیت کرده‌اند. این پایین‌ترین سطح فعالیت در سال‌های اخیر است و زنگ خطری جدی برای آینده اشتغال و تولید کشور به شمار می‌رود.

جزئیات گزارش: فعالیت با حداقل ظرفیت

گزارش مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی نشان می‌دهد:

• میانگین ظرفیت فعالیت بنگاه‌های کوچک: کمتر از ۴۰ درصد

• وضعیت پیش‌آمده: افزایش هزینه تولید، عدم بهره‌مندی از صرفه مقیاس و افزایش خطر ورشکستگی

• پیامدها: فشارهای تدریجی و انباشته منجر به کاهش سودآوری، تعدیل‌های پنهان، تعویق دستمزد، توقف سرمایه‌گذاری و کوچک‌شدن مقیاس فعالیت شده است.

چرا فعالیت با ظرفیت پایین یک بحران است؟

فعالیت یک بنگاه تولیدی با کمتر از ۴۰ درصد ظرفیت، به چند دلیل یک وضعیت بحرانی محسوب می‌شود:

1. افزایش هزینه تمام شده تولید: هزینه‌های ثابت (مانند اجاره، حقوق پرسنل ثابت، استهلاک ماشین‌آلات) در هر سطحی از تولید وجود دارند. وقتی تولید پایین است، این هزینه‌ها بر روی تعداد کمی محصول تقسیم می‌شود و قیمت تمام شده را به شدت افزایش می‌دهد.

2. عدم بهره‌مندی از صرفه مقیاس: صرفه مقیاس یعنی هر چه بیشتر تولید کنید، هزینه متوسط هر واحد کمتر می‌شود. تولید در سطح پایین، این مزیت را از بنگاه می‌گیرد و آن را در رقابت با رقبای بزرگتر (و حتی کالاهای وارداتی) ناتوان می‌کند.

3. افزایش خطر ورشکستگی: ترکیب هزینه بالای تولید و درآمد پایین (به دلیل فروش کم)، حاشیه سود را از بین می‌برد و بنگاه را در آستانه ورشکستگی قرار می‌دهد.

جدول: پیامدهای زنجیره‌ای کاهش ظرفیت تولید

تعدیل‌های پنهان؛ بحرانی که دیده نمی‌شود

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش، اشاره به تعدیل‌های پنهان است. تعدیل پنهان به وضعیتی گفته می‌شود که کارگر به طور رسمی اخراج نمی‌شود، اما:

• ساعت کاری او کاهش می‌یابد

• دستمزدش با تأخیر یا به طور ناقص پرداخت می‌شود

• مرخصی اجباری بدون حقوق می‌رود

• از او خواسته می‌شود به صورت غیررسمی به دنبال کار دیگر بگردد

این پدیده در آمار رسمی بیکاری منعکس نمی‌شود، اما اثرات مخرب آن بر معیشت کارگران و خانواده‌شان کاملاً واقعی است.

علل ریشه‌ای: چرا بنگاه‌ها با ظرفیت پایین کار می‌کنند؟

برای درمان این بحران، باید ریشه‌های آن را شناخت:

• کاهش تقاضای مؤثر: تورم بالا قدرت خرید مردم را کاهش داده و بازار فروش را کوچک کرده است.

• مشکلات تأمین نقدینگی: بنگاه‌ها برای خرید مواد اولیه و پرداخت دستمزد با کمبود نقدینگی مواجه‌اند.

• بی‌ثباتی قوانین و مقررات: تغییرات مکرر قوانین مالیاتی، گمرکی و تجاری، برنامه‌ریزی را غیرممکن کرده است.

• رقابت نابرابر با کالای قاچاق یا وارداتی: کالاهای ارزان‌تر (و گاهی بی‌کیفیت‌تر) خارجی، بازار تولید داخل را تصاحب کرده‌اند.

• مشکلات زیرساختی (انرژی، مواد اولیه): قطعی برق و گاز یا کمبود مواد اولیه، تولید را مختل کرده است.

جمع‌بندی: افول تدریجی، سقوط ناگهانی

فعالیت بنگاه‌های کوچک و متوسط با کمتر از ۴۰ درصد ظرفیت، یک هشدار جدی درباره «بیماری مزمن» بخش تولید ایران است. این وضعیت اگر درمان نشود، به یک «مرگ ناگهانی» یعنی تعطیلی گسترده کارخانه‌ها، بیکاری انبوه و وابستگی بیشتر به واردات منجر خواهد شد. نجات این بنگاه‌ها نیازمند یک بسته حمایتی فوری و جامع شامل تأمین نقدینگی، ایجاد ثبات در قوانین، مبارزه با قاچاق و مهم‌تر از همه، بازگرداندن قدرت خرید به مردم برای رونق بازار فروش است.