سرانه مالیات پزشکان ۱۱۰ میلیون تومان | مقایسه مالیات مشاغل در ۱۴۰۳

شفافیت مالیاتی و عدالت در توزیع بار مالیاتی، همواره از چالش‌های نظام مالیاتی کشور بوده است. آمارهای سال ۱۴۰۳ پرده از یک شکاف عمیق مالیاتی بین مشاغل مختلف برداشته است. بر این اساس، پزشکان متخصص با پرداخت میانگین ۱۱۰ میلیون تومان مالیات در سال، در صدر جدول قرار دارند که به نظر می‌رسد نتیجه الزام به استفاده از پایانه فروشگاهی (کارتخوان) و شفافیت بیشتر درآمدشان باشد. در مقابل، مشاغلی مانند مشاوران املاک، طلافروشان و صرافان با وجود درآمدهای بالا، سهم بسیار ناچیزی در پرداخت مالیات دارند. این تفاوت آشکار، نشان‌دهنده لزوم اصلاح نظام مالیاتی و گسترش پایه‌های مالیاتی به مشاغل سنتی با ردپای دیجیتال کم است. در این مطلب، به بررسی این آمار، دلایل پشت آن و راهکارهای ممکن می‌پردازیم.

📊 جدول مقایسه‌ای سرانه مالیاتی برخی مشاغل در ۱۴۰۳ (بر اساس گزارش)

🔍 تحلیل شکاف مالیاتی: چرا برخی مشاغل کمتر می‌پردازند؟

دلایل اصلی این نابرابری را می‌توان در چند عامل جستجو کرد:

• ردپای دیجیتال و ابزارهای نظارتی: مشاغلی مانند پزشکان و برخی آرایشگران به دلیل الزام استفاده از پایانه فروشگاهی (POS)، ردپای دیجیتال کاملی از درآمد خود ایجاد می‌کنند که نظارت و وصول مالیات را آسان می‌کند.

• ماهیت معاملات: مشاغلی مانند املاک، طلا و صرافی، معمولاً با معاملات نقدی کلان سروکار دارند. این معاملات به راحتی قابل ردیابی نیستند و امکان کتمان درآمد در آنها بالا است.

• قوانین و خلأهای نظارتی: ممکن است قوانین مشخص و سختگیرانه‌ای برای تعیین پایه مالیاتی این مشاغل خاص وجود نداشته باشد یا اجرای آن ضعیف باشد.

• فرهنگ مالیاتی: در برخی از این مشاغل، فرار مالیاتی به یک هنجار تبدیل شده و سیستم قوی برای مقابله با آن وجود ندارد.

⚖️ پیامدهای این نابرابری برای اقتصاد و عدالت اجتماعی

وجود چنین شکافی، تبعات منفی متعددی دارد:

1. نقض عدالت مالیاتی: اصل عدالت افقی (افراد با درآمد یکسان، مالیات یکسان بپردازند) و عدالت عمودی (ثروتمندان مالیات بیشتری بپردازند) به شدت نقض می‌شود.

2. کاهش درآمدهای دولت: دولت از بخش قابل توجهی از اقتصاد که درآمدهای کلانی دارد، مالیات کافی دریافت نمی‌کند و این بر توانایی اش برای ارائه خدمات عمومی تأثیر می‌گذارد.

3. انگیزه برای فرار مالیاتی: وقتی گروهی به راحتی از مالیات فرار می‌کنند، سایر مودیان نیز انگیزه خود را برای پرداخت داوطلبانه از دست می‌دهند.

4. تحریف تخصیص منابع: منابع به سمت فعالیت‌هایی سوق می‌یابد که مالیات کمتری می‌پردازند، نه لزوماً فعالیت‌های مولدتر.

💡 راهکارهای پیشنهادی برای کاهش شکاف مالیاتی

برای ایجاد عدالت، باید نظام مالیاتی را به سمت این مشاغل سنتی اما پردرآمد گسترش داد:

• الزام به استفاده از سامانه‌های شفاف: اجباری کردن ثبت تمام معاملات املاک، طلا و ارز در سامانه‌های یکپارچه دولتی (مانند سامانه املاک و اسکان، سامانه جامع تجارت) و اتصال آنها به سازمان امور مالیاتی.

• تعیین پایه مالیاتی عینی: برای مشاغلی که درآمدشان به راحتی قابل احتساب نیست، استفاده از شاخص‌های عینی مانند متراژ دفتر کار، تعداد پرسنل، محل جغرافیایی فعالیت و … برای تعیین حداقل پایه مالیاتی.

• تشویق و تنبیه: اعطای معافیت‌ها یا تخفیف‌های مالیاتی به مشاغلی که داوطلبانه درآمد خود را شفاف اعلام می‌کنند و اعمال جرایم سنگین برای متخلفان.

• فرهنگ‌سازی و آموزش: آگاهی‌بخشی درباره حقوق و تکالیف مالیاتی و تبیین آثار منفی فرار مالیاتی بر جامعه.

• همکاری بین‌دستگاهی: همکاری سازمان امور مالیاتی با سازمان ثبت اسناد، اتحادیه‌های صنفی و نظام‌های صنفی (مانند نظام پزشکی، کانون وکلا) برای شناسایی و مالیات‌ستانی دقیق.